Czym są stopy procentowe?

Stopa procentowa to wyrażona w % kwota pobierana przez pożyczkodawcę (może to być np. bank) za użytkowanie aktywów (np. Twoich pieniędzy), wyrażona jako procent kwoty głównej. Wartość stóp procentowych (jest ich kilka, o czym niżej w tekście) ma np. szczególne znaczenie dla osób posiadających kredyt hipoteczny na mieszkanie, bo to od niej zależy wysokość płaconej przez nich raty. To również od jej wielkości zależy zysk z trzymania naszych oszczędności na lokatach bankowych. Czym są stopy procentowe? Kto odpowiada za ich ustalanie i dlaczego są tak ważne w kontekście całej gospodarki i aktywności inwestycyjnej? Przyjrzyjmy się nieco bliżej…

Kto ustala stopy procentowe?

Za ustalanie stóp procentowych w Polsce odpowiedzialna jest Rada Polityki Pieniężnej (RPP), która jest organem decyzyjnym Narodowego Banku Polskiego (NBP). W Stanach Zjednoczonych ustalanie wysokość stóp procentowych zależy od decyzji Systemu Rezerwy Federalnej (FED), który jest jednocześnie bankiem centralnym USA. Nie bez przyczyny przytaczam tutaj FED. Każdy spekulant i inwestor powinien uważnie śledzić jego poczynania, ponieważ Stany Zjednoczone jako (wciąż) światowe imperium kształtuje pośrednio (a może nawet bezpośrednio), również losy takich krajów jak Polska. Obecnym przewodniczącym FEDu jest Jerome Powell.

Bank centralny obsługuje banki komercyjne w zakresie wspierania rozliczeń pomiędzy nimi, ale także umożliwia im pozyskiwanie środków oraz lokowanie nadwyżek pieniądza. W związku z tymi działaniami określa się go mianem banku banków i pożyczkodawcą ostatniej instancji.

Podstawowe stopy procentowe w Polsce

Pozostańmy jednak na chwilę na naszym polskim ogródku. Wyróżniamy 5 podstawowych stóp procentowych, ustalanych przez RPP. Są to:

  • stopa referencyjna – ustalana od 1998r.
  • stopa lombardowa – ustalana od 1992r.
  • stopa depozytowa – ustalana od 2001r.
  • stopa redyskontowa (redyskont weksli) – ustalana od 1989r.
  • stopa dyskonta weksli – ze względu na małą popularność weksli w Polsce stopa ma małe znaczenie w polityce monetarnej NBP.

Podstawowe stopy procentowe NBP

Stopa procentowa:OprocentowanieObowiązuje
od dnia
Stopa referencyjna 1)1,502015-03-05
Stopa lombardowa2,502015-03-05
Stopa depozytowa0,502015-03-05
Stopa redyskonta weksli1,752015-03-05
Stopa rezerwy obowiązkowej:OprocentowanieObowiązuje
od dnia
– od środków złotowych i środków w walutach obcych zgromadzonych na rachunkach bankowych, od środków uzyskanych z tytułu emisji papierów wartościowych3,502010-12-31
– od środków uzyskanych z tytułu operacji repo i sell-buy-back oraz środków pozyskanych co najmniej na 2 lata0,002018-03-01
Oprocentowanie środków rezerwy obowiązkowej0,502018-01-01
1) rentowność 7-dniowych bonów pieniężnych
Żródło: nbp.pl

Stopa referencyjna

Inaczej rentowność bonów pieniężnych (krótkoterminowych papierów wartościowych emitowanych przez bank centralny, czyli NBP). Banki nieustannie pożyczają sobie nawzajem pieniądze – tak działa system finansowy. Czasami jednak zdaża się, że zabraknie na nim równowagi płynnościowej. Poprzez zakup lub sprzedaż krótkoterminowych, z reguły 7-dniowych bonów pieniężnych na rynku międzybankowym, NBP stara się przywrócić ten balans. Na dzisiaj stopa referencyjna wynosi 1,5% (obowiązuje od 2015r.) i jest najniższa w historii.

Stopa lombardowa

Określa cenę, po której bank centralny udziela bankom komercyjnym pożyczek pod zastaw papierów wartościowych (np. obligacji skarbowych). Banki korzystają z kredytu lombardowego, kiedy błędnie zrównoważą swoje należności i zobowiązania wobec innych instytucji finansowych i na koniec dnia brakuje im środków na pokrycie zobowiązań. Wtedy potrzebną kwotę mogą pożyczyć w NBP pod zastaw np. obligacji skarbowych. Kredyty lombardowe służą do pokrycia krótkoterminowego niedoboru gotówki.

Stopa depozytowa

Jeśli bank komercyjny ma nadwyżkę pieniężną, może złożyć depozyt w banku centralnym. Oprocentowanie takiego jednodniowego depozytu jest określane stopą depozytową.

Od czego zależy wielkość raty kredytu na mieszkanie?

Stopy stopami, ale jak ich poziom ma się realnie do wielkości spłacanych przez nas zobowiązań (np. wielkości raty za kredyt hipoteczny)?

Żeby odpowiedzieć na te pytanie, muszę opisać jeszcze jeden tajemniczy skrót – WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate). Jest to rynkowa stopa procentowa, po jakiej banki komercyjne udzielają pożyczek innym bankom komercyjnym. Jego wielkość jest wypadkową średniej arytmetycznej wielkości oprocentowania największych banków w ujęciu rocznym, przy czym odrzucane są wartości skrajne. WIBOR ustalany jest w dni robocze, na podstawie zgłaszanych przez uczestników (banków) fixingu. Na jego wysokość mają wpływ stopy procentowe ustalane przez RPP, poziom inflacji, podaży pieniądza i inne.

Jeśli jesteś zainteresowany, zapraszam do wpisu: “Inflacja, czyli znikające oszczędności”

Dla pożyczkobiorcy najważniejsza będzie stawka trzymiesięczna czyli tzw. WIBOR 3M (stopa procentowa, po której banki pożyczają sobie pieniądze na 3 miesiące). To właśnie do niego odnosi się wiekszość banków, udzielających kredyty hipoteczne. Marża pobierana przez bank jest stała, WIBOR który zależny jest od referencyjnej stopy procentowej ustalanej co 4 miesiące już nie. Z tego wynika, że wielkość raty jest zmienna w czasie (o ile zmienia się poziom stopy referencyjnej). Dla przypomnienia obecna wartość 1,5% obowiązuje niezmiennie od 2015r.

Pieniądz jest obecnie po prostu tani, jest również bardziej dostępny, ponieważ cena za jego pożyczenie jest przystępna nawet dla ludzi z niższymi zarobkami.


A co jeśli stawka WIBOR 3M się zwiększy?

Choć w życiu nie można być (prawie) niczego pewnym, tak jeśli mamy do czynienia teraz z najniższymi wartościami stóp referencyjnych, istnieje spore prawdopodobieństwo, że w końcu wzrosną. Abstrahując od przyczyn (którzych może być tysiące i jest to temat na oddzielne wpisy) to jeśli coś jest skrajnie wysoko – to większe są szanse na to, że nastąpi spadek. Odwrotnie – jeśli coś jest skrajnie nisko, to większe szanse są na to, że nastąpi wzrost. Oczywiście to tylko moje spekulacje, nie musi to okazać się prawdą. Np. nigdy wcześniej nie mieliśmy do czynienia z ujemnymi stopami procentowymi, a obecnie np. Dania, Japonia, Szwecja czy Szwajcaria właśnie takie mają.

Wracając jednak do tematu. Wzrost stawki WIBOR 3M o 1% nie oznacza wzrostu wartości raty również o 1%. Gdyby wartość WIBOR 3M zwiększyła się z obecnych 1,71% do np. 4,32% z roku 2009 (wzrost raptem o 2,61%) to wielkość raty wzrasta o 35%. Serwis bankier.pl przygotował w zeszłym roku ciekawy artykuł, na którego końcu jest symulacja wysokości raty kredytu hipotecznego.

Całość artykułu tutaj.

wysokość raty kredytu hipotecznego

Nie twierdzę, że branie kredytów jest czymś złym. W zasadzie to uważam, że nie ma się co ich bać. Zwracam jedynie uwagę (również samemu sobie), że w sytuacji kiedy rata naszego kredytu już dzisiaj mocno nadwyręża nasz budżet, to w obliczu wzrostu stóp procentowych (przy równoczesnym braku wzrostu dochodów lub odpukać utraty pracy) musimy liczyć się z problemami z płynnością finansową, przynajmniej chwilowymi.

Stopy procentowe a inwestycje

Łatwy dostęp do kredytu przyczynił się np. do gwałtownego wzrostu cen nieruchomości. Więcej ludzi może pozwolić sobie na spłacanie raty kredytu przy jego obecnej “cenie” i aktualnych (często nawet niskich) zarobkach. Jeśli dodamy do tego fakt, że w Polsce priorytetem (czasami niezależnie od ceny jaką ponosimy) jest posiadanie własnych czterech kątów i uwzględnimy napływ imigrantów zza naszej wschodniej granicy, którzy muszą przecież gdzieś mieszkać to przepis na mini bańkę na cenach mieszkań mamy gotową.

Wzmożony popyt przy nie zapewnieniu odpowiedniego poziomu podaży to wzrost ceny. Wzrost cen nakręca czynnik psychologiczny. Możemy myśleć, że jeśli nie kupimy teraz, a ceny będą rosnąć w nieskończoność, to zostaniemy z niczym. To nakręca kolejne wzrosty. Czy to oznacza, że ceny mieszkań mocno spadną w krótkim terminie? Tego nie wie nikt, ale w mojej opinii warto się chociaż chwilę nad tym zastanowić.

Niskie stopy procentowe to również niskie oprocentowanie lokat bankowych. Przy obecnych poziomach, uwzględniając inflację, trzymając pieniądze w banku tracimy rok do roku ich siłę nabywczą. To nie zachęca do oszczędzania, a raczej do wzmożonej konsumpcji (bardzo często na kredyt). Jeśli jednak nie jesteś osobą, która lubi wydawać nadmiernie pieniędzy na rzeczy i interesuje Cię sukcesywne budowanie bogactwa to oznacza, że musisz poszukać innych możliwości. Inwestowanie = ryzyko, tak musi być – nie ma nic za darmo.

Drobny kapitał, nazywana często “ulicą” może więc szukać ujścia w takich miejscach jak akcje spółek notowanych na giełdzie, obligacje korporacyjne czy w końcu rynek kryptowalut. Oczekiwany zwrot inwestycji jest większy, ale ryzyko również. Może to tłumaczyć np. występowanie co rusz baniek na niektórych klasach aktywów. Wystarczy spojrzeć na obecne poziomy cenowe na wykresie SP500 (indeks giełdowy, w skład którego wchodzi 500 przedsiębiorstw o największej kapitalizacji, notowanych na New York Stock Exchange i NASDAQ. Są to głównie przedsiębiorstwa amerykańskie).

Stopy procentowe – podsumowanie

Widać jak na dłoni, że kształtowanie polityki monetarnej przez banki centralne ma bezpośredni wpływ na życie każdego człowieka (przynajmniej tego, który żyje w tym systemie). A już szczególnie takiego, który bierze w nim czynny udział, tj. bierze kredyty, oszczędza na lokatach, inwestuje i spekuluje. Może więc warto nieco mocniej zainteresować się tematem? Myślę, że to pierwszy ale nie ostatni wpis o wpływie polityki banków na nasze portfele i decyzje, które podejmujemy. Tymczasem klasycznie… ?

Życzę samych trafnych decyzji, nie tylko inwestycyjnych ?.





Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *